Jak ZUS wypłaca pieniądze z OFE po przejściu na emeryturę?
Spis treści
Pieniądze z OFE po przejściu na emeryturę nie trafiają do emeryta jednorazowo, bo dzięki suwakowi bezpieczeństwa wcześniej przechodzą do ZUS i stają się częścią podstawy miesięcznej emerytury. Fundusz co miesiąc przekazuje część oszczędności na subkonto, aż do osiągnięcia wieku emerytalnego. Pusty rachunek w OFE to więc zwykły skutek suwaka, a nie utrata kapitału. Inaczej wygląda sytuacja po śmierci uczestnika lub emeryta, gdy o losie środków decydują uposażeni albo spadkobiercy.
Kiedy i w jakiej formie pieniądze z OFE trafiają do emeryta?
ZUS nie przelewa pieniędzy z OFE osobno i nie wyznacza dla nich osobnego terminu. Ich „wypłatą” jest miesięczna emerytura, bo saldo przeniesione z funduszu staje się częścią podstawy, od której ZUS liczy świadczenie. Jednorazowa wypłata pieniędzy z OFE do ręki emerytowi więc nie przysługuje. Cała kwota rozkłada się na wszystkie przyszłe emerytury.
Droga tych środków zaczyna się dziesięć lat przed wiekiem emerytalnym, czyli w wieku 50 lat u kobiet i 55 lat u mężczyzn. Fundusz zapisuje oszczędności członka w jednostkach rozrachunkowych, czyli udziałach w swoich aktywach. Od tego momentu co miesiąc umarza część tych jednostek. Ten mechanizm to suwak bezpieczeństwa: pierwszy transfer wynosi 1/120 środków, kolejne dzielą saldo przez pozostałe miesiące. Dzięki temu pieniądze przechodzą do ZUS równomiernie aż do 60. albo 65. urodzin.
Przekazane kwoty ZUS zapisuje na subkoncie. To wydzielona część indywidualnego konta, waloryzowana średnim tempem wzrostu PKB z ostatnich pięciu lat. Konto główne jest drugą częścią tego samego konta: trafia na nie reszta składki emerytalnej i to na nim zapisany jest kapitał początkowy. Zasady suwaka bezpieczeństwa przewidują, że w momencie osiągnięcia wieku emerytalnego rachunek członka w OFE nie zawiera już środków. Pusty rachunek w funduszu jest więc zwykłym skutkiem suwaka, a nie utratą pieniędzy.
Samą emeryturę wylicza się przez proste dzielenie. Podstawę tworzą zwaloryzowane składki z konta, kapitał początkowy i saldo subkonta. ZUS dzieli ją przez średnie dalsze trwanie życia z tablic GUS, wyrażone w miesiącach. Kapitał początkowy mają tylko osoby, które pracowały przed 1999 rokiem. Wyjątkiem od tego sposobu liczenia są emerytury wcześniejsze. Ich przyznanie bywa uzależnione od przekazania środków z OFE i subkonta do budżetu państwa. Saldo nie zasila wtedy podstawy, a wysokość świadczenia wynika z zasad właściwych dla danej emerytury wcześniejszej.
Aktualny stan konta głównego i subkonta pokazuje PUE ZUS (eZUS), w informacji o stanie konta.
Kto dostaje pieniądze z OFE i subkonta po śmierci uczestnika lub emeryta?

Po śmierci uczestnika środki z OFE trafiają do osób fizycznych. O tym, kto je wypłaca, decyduje to, czy zmarły osiągnął wiek emerytalny. Przed tym wiekiem na rachunku w funduszu zwykle jeszcze coś jest, więc najpierw dzieli go OFE, a potem ZUS rozlicza subkonto. Po osiągnięciu wieku emerytalnego jedynym płatnikiem jest ZUS, co wynika z suwaka opisanego wyżej. W obu przypadkach odbiorcami są osoby uposażone, czyli wskazane przez zmarłego, a gdy nikogo nie wskazał – spadkobiercy. Według tych samych zasad dzieciom należą się pieniądze z ZUS po śmierci rodzica.
Po przejściu na emeryturę zostaje jedna droga: wypłata gwarantowana. To jednorazowe świadczenie z subkonta dla osób uposażonych. Przysługuje, gdy emeryt przeszedł na emeryturę w powszechnym wieku, miał subkonto i zmarł w ciągu 3 lat od miesiąca pierwszej wypłaty. Kwotę liczy się tak, że od salda subkonta odejmuje się 1/37 za każdy pełny miesiąc emerytury. Resztę dostają uposażeni.
Czy to zwykłe dziedziczenie? Nie, bo wypłata gwarantowana oddaje tylko niewykorzystaną część kapitału, która z każdym miesiącem emerytury maleje. Nie wchodzi też do spadku, gdy emeryt wskazał uposażonych albo nie wskazał nikogo i był z małżonkiem we wspólności majątkowej. W tym drugim przypadku małżonek jest uposażonym z mocy prawa do wypłaty gwarantowanej. Spadkobiercy dostają tę kwotę tylko wtedy, gdy nie zachodzi żadna z tych sytuacji.
Podatek zależy od formy wypłaty i od tego, kim jest odbiorca. Wypłata transferowa na rachunek małżonka w OFE nie jest opodatkowana, bo pieniądze nie opuszczają systemu emerytalnego. Przy wypłacie gotówkowej z funduszu i przy wypłacie gwarantowanej płatnik, czyli OFE albo ZUS, pobiera zryczałtowany podatek w wysokości 19% i informuje o tym odbiorcę. Środki dla spadkobierców wchodzą do spadku, więc rozlicza się je według zasad podatku od spadków i darowizn.
Zmarł małżonek z OFE – ile wynosi wypłata i jakie dokumenty są potrzebne?
Gdy zmarł uczestnik przed emeryturą, małżonkowi przysługuje połowa środków zebranych na rachunku zmarłego w czasie wspólności majątkowej. Resztę fundusz dzieli według reguły z poprzedniej sekcji. To, czy zmarły należał do OFE i do którego funduszu, potwierdzi ZUS w placówce, telefonicznie albo przez PUE ZUS. Wniosek o wypłatę składa się w funduszu. Gdy wszystkie środki są już na subkoncie, wniosek składa się w ZUS, a jeśli zmarły pobierał emeryturę – na formularzu EWG-P o wypłatę gwarantowaną.
Do wniosku małżonek dołącza cztery dokumenty, a gdy dziedziczy też pozostałą część, także piąty.
- skrócony odpis aktu zgonu.
- odpis aktu małżeństwa.
- oświadczenie o stosunkach majątkowych ze zmarłym.
- dowód osobisty albo paszport.
- postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia, jeśli małżonek dziedziczy też pozostałą część.
Połowę dla małżonka fundusz przelewa na jego rachunek w OFE w lutym, maju, sierpniu albo listopadzie, najwcześniej miesiąc po złożeniu wszystkich dokumentów. Z subkonta ZUS dzieli i wypłaca pieniądze z ZUS po śmierci ubezpieczonego w ciągu 3 miesięcy od zawiadomienia z funduszu.
Czy plany likwidacji OFE i przeniesienia środków na IKE zmienią zasady wypłaty?
Zasady wypłaty nie zmienią się, dopóki nie wejdzie w życie nowa ustawa: suwak, subkonto i emerytura liczona z kapitału działają tak, jak opisano wyżej. Likwidacja OFE w ostatnich latach kilka razy wracała jako rządowy projekt. Żaden z nich, według dostępnych źródeł, nie wszedł w życie do czasu przygotowania tego tekstu. Aktualny stan prac najlepiej sprawdzić w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów albo w serwisie Sejmu.
Projekty zakładały przekształcenie OFE w fundusze prowadzące IKE. Członek mógłby też złożyć deklarację o przeniesieniu środków do ZUS. Opłata przekształceniowa w wysokości 15% dotyczyłaby wyłącznie środków przenoszonych na IKE i zasilałaby Fundusz Ubezpieczeń Społecznych.
Wybór ZUS oznaczałby brak opłaty. Środki dopisane do konta nie podlegałyby już dziedziczeniu. Emerytura z nich byłaby opodatkowana.
Co propozycje zmieniłyby dla osoby, której suwak już się zakończył? Niewiele, bo po suwaku nie ma od czego pobrać opłaty ani czego przenosić na IKE. Projekty dotyczyły pieniędzy pozostających w funduszu, a nie środków na subkoncie. U osoby w trakcie suwaka zmiana objęłaby tylko tę część, która w dniu przekształcenia byłaby jeszcze w OFE. Dla osób, którym do wieku emerytalnego zostało ponad dziesięć lat, likwidacja OFE i dalsze losy pieniędzy oznaczałyby prawdziwy wybór między IKE a ZUS.



