Pieniądze z OFE i subkonta po zmarłym – jak złożyć wniosek w ZUS?

Aby odzyskać pieniądze z ZUS po śmierci ubezpieczonego, osoba uprawniona musi złożyć wniosek, bo Zakład nie wypłaci środków z subkonta z urzędu. Środki z subkonta i z OFE nie przepadają, lecz przechodzą na małżonka, osoby uposażone albo do spadku. Kto dostanie ile, zależy od roli w podziale i od tego, gdzie zmarły zgromadził kapitał. Część pieniędzy trafi do ręki, a część zasili emeryturę małżonka.

Czy pieniądze z OFE i subkonta po zmarłym przepadają?

Środki zapisane na subkoncie w ZUS i na rachunku w OFE po śmierci ubezpieczonego nie przepadają. Podlegają podziałowi i dziedziczeniu na szczególnych zasadach z ustaw emerytalnych, ale same do rodziny nie trafią. Wypłata środków z subkonta wymaga wniosku osoby uprawnionej, bo ZUS nie może w tej sprawie działać z urzędu. Z góry nikt też nie gwarantuje kwoty – zależy ona od tego, ile i gdzie zmarły zgromadził.

Dziedziczenie obejmuje tylko jedną część składki emerytalnej, dlatego najpierw trzeba rozdzielić pojęcia. I filar to główne konto w ZUS, które nie podlega dziedziczeniu. II filar to część składki, która trafiała do OFE albo na subkonto w ZUS. Subkonto i rachunek w OFE to dwie postaci tego samego II filaru. To one przechodzą na małżonka, na osoby uposażone (wskazane przez zmarłego za życia) albo do spadku.

Najwięcej zamieszania wprowadzają opisy sprzed reformy OFE. Po reformie sprzed ponad dekady część aktywów funduszy przeniesiono na subkonta w ZUS. Przy tym suwak bezpieczeństwa stopniowo przenosi tam kolejne środki. Dlatego u wielu zmarłych pieniądze leżą w obu miejscach naraz albo już tylko w ZUS. Gdzie dziś leżą te pieniądze, opisuje tekst o likwidacji OFE i losie pieniędzy.

Kiedy środki z subkonta trafiają do rodziny, a kiedy nie?

Subkonto zasila ta część składki emerytalnej, która nie trafiała do OFE, oraz środki przeniesione z funduszy. ZUS zapisuje je na wydzielonej części konta i regularnie waloryzuje. Dopóki ubezpieczony nie pobiera emerytury, cała zgromadzona kwota podlega podziałowi po jego śmierci. Przyznanie emerytury zmienia zasady: kapitał z subkonta wchodzi do podstawy świadczenia i każda wypłata go zmniejsza. Część emerytury finansowaną z tego kapitału opisy często nazywają emeryturą kapitałową.

Wypłata gwarantowana chroni tę część kapitału, której emeryt nie zdążył odebrać w emeryturze. Prawo do wypłaty gwarantowanej nabywa osoba wskazana przez emeryta, który nabył prawo do emerytury po osiągnięciu 65 lat, jeżeli śmierć nastąpiła w ciągu 3 lat od miesiąca, w którym ZUS po raz pierwszy wypłacił emeryturę. W uproszczeniu kwota odpowiada kapitałowi z subkonta pomniejszonemu o to, co zdążono z niego wypłacić. Gdy emeryt nikogo nie wskazał, uposażonym jest małżonek, o ile w chwili śmierci pozostawali we wspólności majątkowej. W pozostałych przypadkach wypłata wchodzi do spadku.

Źródła opisują ten okres różnie. Obok „3 lat” pojawia się „37 miesięcy”, co bywa wiązane ze sposobem liczenia miesiąca pierwszej wypłaty. Przy dacie zgonu bliskiej granicy rozstrzyga wyliczenie ZUS w konkretnej sprawie.

Bliscy nie dostają środków z II filaru albo dostają mniej w kilku typowych sytuacjach:

• Emeryt zmarł po upływie 3 lat od pierwszej wypłaty. Kapitał rozliczył się w emeryturze, a wypłata gwarantowana już nie przysługuje.
• Zmarły nie miał ani subkonta, ani rachunku w OFE – tak jest u osób urodzonych przed 1949 rokiem i u części młodszych, które do OFE nie przystąpiły.
• Partner z nieformalnego związku nie figuruje wśród uposażonych ani w testamencie – nie jest małżonkiem ani ustawowym spadkobiercą.
• Wspólność majątkowa ustała przed śmiercią – małżonek traci połowę z tytułu wspólności, choć może dostać środki jako uposażony lub spadkobierca.

Kto ma prawo do pieniędzy po zmarłym – małżonek, uposażony czy spadkobierca?

Podział środków OFE po śmierci członka przebiega w dwóch częściach: dla małżonka oraz dla osób wskazanych albo spadkobierców. ZUS stosuje te zasady odpowiednio do subkonta. Uprawnieni wchodzą do podziału w tej kolejności:

• Małżonek – połowa środków w zakresie, w jakim stanowiły przedmiot wspólności majątkowej. Przekazuje się ją wypłatą transferową, czyli przeniesieniem na jego rachunek w OFE lub subkonto.
• Osoby uposażone – pozostała część, a gdy małżonka nie ma, całość, w proporcjach ustalonych przez zmarłego.
• Spadkobiercy – wszystko, czego zmarły nikomu nie przypisał we wskazaniu.

Uposażonym może być dowolna osoba fizyczna, także przyjaciel czy partner. Wskazuje się ją za życia: w ZUS na wniosku UWU, a przy członkostwie w OFE w funduszu. Dzieci, których zmarły nie wskazał, dziedziczą jako spadkobiercy. Pieniądze z ZUS po śmierci rodzica odbierają wtedy na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia albo sądowego postanowienia o nabyciu spadku.

Ścieżkę zmienia też ustrój majątkowy małżonków. Przy rozdzielności małżonek nie dostaje połowy, a przy umownym ograniczeniu wspólności dostaje ją tylko w zakresie wspólności. Reszta trafia do uposażonych lub do spadku.

Ile pieniędzy dostanie rodzina i czy wypłata trafi do ręki?

Do ręki trafia tylko część pieniędzy, a o tym, która, decyduje rola w podziale. Połowa należna małżonkowi z tytułu wspólności przechodzi wypłatą transferową na jego subkonto albo rachunek w OFE i powiększa jego przyszłą emeryturę. Przelewem lub przekazem pocztowym dostają pieniądze uposażeni i spadkobiercy. Przy wypłacie z OFE mogą wybrać jednorazową kwotę albo raty płatne nie dłużej niż przez 2 lata.

Przykłady, w których wdowa dostaje całość gotówką, zwykle łączą dwie role w jedną. Jeśli małżonek jest też uposażony albo dziedziczy, drugą połowę może odebrać przelewem. Środki przeniesione transferem na rachunek założony małżonkowi nie trafią do ręki, bo wypłata pieniędzy z OFE przed emeryturą jest możliwa tylko w wąskich przypadkach.

Ile to jest w praktyce? Według danych ZUS średnia kwota zgromadzona na subkontach zmarłych to około 29 tys. zł, ale to nie jest gwarantowana wysokość wypłaty. Wynik przesuwają zarobki i staż zmarłego, jego wiek (od niego zależy, ile zostało jeszcze w OFE), liczba uprawnionych i udział małżonka.

Od kwot wypłacanych uposażonym i spadkobiercom ZUS i OFE potrącają zryczałtowany podatek dochodowy w wysokości 19%, więc na konto wpływa kwota netto. Wypłata transferowa dla małżonka idzie bez potrącenia podatku. Nabycie tych środków co do zasady nie podlega podatkowi od spadków i darowizn.

Do OFE czy do ZUS – gdzie złożyć pierwszy wniosek?

Adresata wyznacza miejsce, w którym w chwili śmierci leżały środki. Gdy zmarły miał pieniądze i w OFE, i na subkoncie, pierwszy wniosek trafia do funduszu, bo podział rozpoczyna OFE. Gdy wszystkie jego środki przeszły już do ZUS, formularz USS składa się od razu w ZUS. Gdy rodzina nie wie, gdzie były pieniądze, zaczyna od ustalenia funduszu opisanego w pierwszym kroku poniżej.

O stanie konta w OFE decyduje wiek zmarłego, a dokładniej suwak bezpieczeństwa. Na 10 lat przed wiekiem emerytalnym, czyli 60 lat dla kobiet i 65 dla mężczyzn, mechanizm ten co miesiąc przenosi część środków z OFE na subkonto. U kobiety zmarłej w wieku 55 lat część pieniędzy będzie więc jeszcze w funduszu, a u mężczyzny po 65. roku życia już wyłącznie w ZUS. Pieniądze z OFE po przejściu na emeryturę są w całości zapisane na subkoncie, więc po śmierci emeryta fundusz nie ma czego dzielić.

Instytucje przekazują sobie sprawę w ustalonych terminach. Po dokonaniu podziału OFE zawiadamia ZUS w ciągu 14 dni. Od otrzymania tej informacji i wniosku USS biegnie trzymiesięczny termin ZUS na podział i wypłatę środków z subkonta.

Jak odzyskać pieniądze z OFE krok po kroku?

Rachunek w OFE prowadzi powszechne towarzystwo emerytalne (PTE), które zarządza funduszem, i to do niego trafia wniosek. Wypłata bezpośrednia z OFE po zmarłym następuje w ciągu 3 miesięcy od złożenia kompletu dokumentów, ale nie wcześniej niż po miesiącu. Wypłata transferowa dla małżonka idzie w najbliższym terminie transferowym, czyli w lutym, maju, sierpniu lub listopadzie, również nie wcześniej niż po miesiącu. Jeśli małżonek nie ma rachunku w OFE, fundusz zmarłego otworzy go na jego nazwisko. Towarzystwa nie pobierają za wypłatę opłat.

Cała ścieżka składa się z pięciu kroków.

1. Ustal fundusz – złóż w ZUS pisemny wniosek o informację, w którym OFE był zmarły. Dołącz odpis aktu zgonu i dokument potwierdzający twoją rolę.
2. Sprawdź korespondencję – PTE, które dowie się od ZUS o śmierci członka, samo zawiadamia uprawnionych i przesyła formularze.
3. Skompletuj dokumenty według roli – każdy dołącza odpis skrócony aktu zgonu i kopię dowodu, a dalsze załączniki zależą od roli i są wyliczone niżej.
4. Złóż wniosek w funduszu – na formularzu PTE i z kompletem załączników, bo termin wypłaty liczy się od wpływu ostatniego dokumentu.
5. Dopilnuj subkonta – po dokonaniu podziału fundusz zawiadamia ZUS, a towarzystwo informuje uprawnionych o środkach na subkoncie zmarłego.

Jak złożyć wniosek USS w ZUS i jakie dokumenty dołączyć?

Formularz USS, czyli wniosek o transfer lub wypłatę środków z subkonta osoby ubezpieczonej, składa osoba uprawniona: uposażony, małżonek, spadkobierca albo przedstawiciel małoletniego. We wniosku wpisuje się dane wnioskodawcy i zmarłego oraz sposób wypłaty, czyli numer rachunku bankowego albo adres do przekazu pocztowego. Małżonek dodatkowo deklaruje, czy część ponad połowę z tytułu wspólności chce przenieść na swoje subkonto, czy wypłacić.

Zestaw załączników zależy od roli wnioskodawcy:

• Uposażony – odpis skrócony aktu zgonu i dokument tożsamości. Jeśli zmarły złożył wskazanie w ZUS, Zakład sam zawiadamia uposażonego o prawie do wniosku.
• Małżonek – dodatkowo odpis skrócony aktu małżeństwa i oświadczenie o wspólności majątkowej w chwili śmierci.
• Spadkobierca – prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia.

Oświadczenie o wspólności majątkowej rozstrzyga o prawie małżonka do połowy środków. Przy rozdzielności albo ograniczeniu wspólności dołącza się dokument, który ją ustanowił: umowę majątkową, wyrok albo orzeczenie o ustaniu wspólności.

Czy na złożenie wniosku USS obowiązuje termin? Roszczenie o środki z subkonta nie ulega przedawnieniu, więc wniosek można złożyć w dowolnym czasie. Wzmianki o wygasaniu prawa po pewnym czasie dotyczą niezrealizowanego świadczenia, które ma własny termin.

Wniosek można złożyć w dowolnej placówce ZUS, wysłać pocztą albo przesłać elektronicznie przez PUE ZUS, czyli eZUS. Formularz jest dostępny w placówkach i na stronie ZUS, a do jego złożenia nie potrzeba pośredników.

Ostatnia emerytura po zmarłym – osobny wniosek z własnym terminem

Niezrealizowane świadczenie to inne pieniądze niż środki z subkonta i OFE. Chodzi o emeryturę lub rentę, do której zmarły miał prawo, ale nie zdążył jej pobrać. Służy do tego osobny formularz ENS. Wniosek o niezrealizowane świadczenie trzeba złożyć przed upływem 12 miesięcy od dnia śmierci. Po tym terminie roszczenie wygasa, chyba że wcześniej zgłoszono wniosek o dalsze prowadzenie postępowania.

Świadczenie przysługuje za cały miesiąc, w którym nastąpił zgon, bez względu na dzień śmierci. Obejmuje też sytuację, w której zmarły złożył wniosek o emeryturę albo o ponowne ustalenie jej wysokości, ale nie doczekał decyzji. Kwoty przelane na rachunek za miesiące po miesiącu śmierci trzeba zwrócić do ZUS.

Kogo ZUS uzna za uprawnionego? Pierwszeństwo mają małżonek i dzieci, którzy prowadzili ze zmarłym wspólne gospodarstwo, a jeśli ich nie ma, małżonek i dzieci bez wspólnego gospodarstwa. Dalej idą inni członkowie rodziny uprawnieni do renty rodzinnej oraz osoby, które przyczyniały się do utrzymania zmarłego. Dopiero gdy nikogo z tego kręgu nie ma, świadczenie wchodzi do spadku.

Do formularza dołącza się odpis aktu zgonu, odpisy aktów małżeństwa lub urodzenia oraz dowody wspólnego gospodarstwa albo przyczyniania się do utrzymania. ZUS wydaje decyzję w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności i pobiera od wypłaty zaliczkę na podatek dochodowy. Zasiłek pogrzebowy i renta rodzinna to kolejne, odrębne świadczenia, każde z własnym wnioskiem i warunkami.