Pieniądze z konta zmarłej osoby – jak je odzyskać z banku?

Pieniądze z konta zmarłego wchodzą do spadku, a bank wypłaci je spadkobiercom dopiero po okazaniu postanowienia sądu albo aktu notarialnego. Samo pokrewieństwo nie wystarcza. Są jednak dwie drogi poza spadkiem: zwrot kosztów pogrzebu oraz dyspozycja wkładem na wypadek śmierci. Od ich wyboru zależy, jak szybko rodzina odzyska pieniądze z banku po zmarłej osobie.

Co dzieje się z pieniędzmi na koncie po śmierci właściciela?

Pieniądze z konta nie przepadają i nie przechodzą automatycznie na rodzinę: wchodzą do spadku. Środki pozostają w banku, a sami spadkobiercy nie mają do nich swobodnego dostępu.

Saldo to prawo zmarłego do żądania wypłaty od banku, czyli wierzytelność, która w chwili śmierci wchodzi do masy spadkowej – ogółu majątku zmarłego. Spadkobierca dziedziczy więc roszczenie o kwotę, a nie samo konto: nie wstępuje w umowę rachunku, nie dostaje karty ani dostępu do bankowości.

Podstawę wygaśnięcia umowy podają wyjaśnienia Rzecznika Finansowego. Według nich umowa prowadzenia rachunku osoby fizycznej co do zasady ulega rozwiązaniu z dniem zgonu posiadacza rachunku. Zasadę zapisano w art. 59a ust. 1 pkt 1 Prawa bankowego. Wyjątki od niej to umowa przedsiębiorcy i umowa rachunku wspólnego, które nie rozwiązują się z powodu śmierci. Niektóre teksty twierdzą, że umowa trwa dziesięć lat; ten termin pochodzi z innej przesłanki z art. 59a, czyli braku dyspozycji właściciela przez dziesięć lat. W praktyce rachunek indywidualny po zgłoszeniu zgonu przestaje służyć do operacji, ale dług banku wobec spadku trwa, więc spadek nie traci pieniędzy wraz z umową.

Zgłoszenie zgonu w banku – kiedy i z czym?

Bank nie zawsze wie o zgonie, więc informację przekazuje mu zwykle rodzina. Do tego momentu rachunek działa normalnie. Zgłoszenie wymaga zwykle odpisu aktu zgonu i dokumentu tożsamości zgłaszającego; formę – oddział, infolinię lub formularz – wyznacza regulamin banku. Po przyjęciu dokumentu bank zwykle blokuje kartę płatniczą, wyłącza bankowość internetową i wstrzymuje zlecenia stałe oraz polecenia zapłaty.

Czy zwłoka coś kosztuje? Rachunek nie przepada, ale otwarty dostęp sprzyja nieuprawnionym operacjom. Cykliczne obciążenia dalej pomniejszają saldo, które trafi do spadku. Szybkie zgłoszenie chroni więc masę spadkową. Po blokadzie rachunku czynsz, abonamenty i raty trzeba od razu przenieść na inne źródło płatności.

Kto dziedziczy pieniądze z konta i dlaczego pokrewieństwo nie wystarcza?

Samo pokrewieństwo nie otwiera rachunku, bo o dostępie decyduje status spadkobiercy potwierdzony dokumentem. Wymóg opisują porady Rzecznika Finansowego. Bank wymaga do wypłaty spadkobiercom postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo notarialnego poświadczenia dziedziczenia. Sam testament bank zwykle uzna dopiero po takim urzędowym potwierdzeniu.

Kolejność dziedziczenia ustawowego zaczyna się od zstępnych i małżonka: dzieci i małżonek dziedziczą po równo, przy czym małżonek dostaje co najmniej jedną czwartą całego spadku. Gdy zmarły nie miał dzieci, spadek dzielą małżonek, rodzice, rodzeństwo i zstępni zmarłego rodzeństwa, a w dalszej kolejności dziadkowie i pasierbowie.

Wypłata następuje według udziałów: każdy spadkobierca odbiera część wynikającą z dokumentu spadkowego. Konkretne udziały zależą od sytuacji rodzinnej i od treści testamentu, dlatego ich wysokość ustala dopiero postanowienie sądu lub akt notarialny.

Czy małżonek może pobrać pieniądze – wspólne konto a konto indywidualne?

Rodzaj rachunku decyduje o sytuacji małżonka: przy rachunku wspólnym współposiadacz zachowuje dostęp, a umowa trwa, natomiast przy koncie indywidualnym samo małżeństwo niczego nie otwiera. Bank może zaproponować współposiadaczowi podział salda albo przekształcenie rachunku w indywidualny. Zakres wypłat przez współwłaściciela konta po śmierci właściciela zależy od umowy rachunku.

Czy część zmarłego wchodzi do spadku? W stosunkach wewnętrznych zwykle przyjmuje się, że środki należały do współposiadaczy po połowie, więc spadkobiercy mogą mieć wobec współposiadacza roszczenie rozliczeniowe. Bank tego nie bada, a jego praktyka bywa różna.

Pełnomocnictwo wygasa ze śmiercią właściciela – ryzyko wypłaty kartą lub przelewem

Pełnomocnictwo do rachunku kończy się wraz ze śmiercią właściciela: nie daje prawa do pieniędzy ani do dalszych dyspozycji, nawet gdy pełnomocnik zna PIN do karty. Wygasają wszystkie pełnomocnictwa związane z prowadzeniem tego rachunku, więc osoba upoważniona do konta bankowego nie wypłaci legalnie niczego po zgonie.

Wypłata kartą lub przelewem po zgonie ma dwa rodzaje konsekwencji: cywilne – obowiązek zwrotu pieniędzy do masy spadkowej – oraz, zależnie od okoliczności, karne. Przykładem takiej wypłaty jest przelew pełnomocnika na swoje konto wykonany po śmierci właściciela. Ocena konkretnej sprawy należy do sądu, dlatego nie ma podstaw, by zakładać, że wypłata pozostanie bez następstw.

Jak odzyskać koszty pogrzebu z konta zmarłego bez czekania na spadek?

Legalną wypłatą poza spadkiem jest zwrot kosztów pogrzebu na podstawie art. 55 Prawa bankowego. Bank wypłaca kwotę kosztów osobie, która je poniosła, także gdy nie jest ona spadkobiercą ani krewnym. Przepis obejmuje rachunek oszczędnościowy, oszczędnościowo-rozliczeniowy i terminową lokatę oszczędnościową zmarłego, a więc typowe konto osobiste.

Bank zwykle przyjmie wniosek z następującymi dokumentami:

• Odpis aktu zgonu właściciela rachunku.
• Faktury lub rachunki imienne potwierdzające wysokość kosztów, najlepiej w oryginale.
• Dokument tożsamości osoby występującej o zwrot.
• Potwierdzenia zapłaty, zwłaszcza przy przelewach.
• Numer rachunku, na który ma trafić wypłata.

Dokument bez danych płatnika, na przykład paragon, zmusza do wykazania innymi dowodami, kto zapłacił.

Rzecznik Finansowy zalicza do kosztów pogrzebu, zgodnie ze zwyczajami środowiska zmarłego, przewóz zwłok, trumnę lub urnę, miejsce na grób, nagrobek, uroczystość i stypę. Lista nie jest zamknięta, a pozycje rażąco wygórowane bank może zakwestionować.

Bank zwraca najwyżej tyle, ile jest na rachunku; brakującą część można dochodzić od spadkobierców albo z rachunków w innych bankach. Wypłacona kwota nie wchodzi do spadku.

Zasiłek pogrzebowy wypłaca ZUS, KRUS albo inny organ i jest to odrębna procedura. Bank może pomniejszyć zwrot o kwotę zasiłku, choć praktyka banków w tym punkcie bywa różna. Jeśli wypłacono więcej, niż wynosiły koszty, spadkobiercy mogą odzyskać nadpłatę od osoby, która ją pobrała.

Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci – kto i ile może odebrać poza spadkiem

Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci pozwala odebrać pieniądze bez sprawy spadkowej, o ile zmarły złożył ją w banku za życia. Wskazuje osobę, której bank wypłaci po zgonie określoną kwotę, a kwota ta zgodnie z art. 56 Prawa bankowego nie wchodzi do spadku. Dyspozycję można ustanowić do rachunku oszczędnościowego, oszczędnościowo-rozliczeniowego lub terminowej lokaty oszczędnościowej; zgodnie z art. 57 Prawa bankowego rachunków wspólnych ona nie obejmuje.

Krąg uposażonych jest zamknięty. Według analizy Rzecznika Finansowego mogą nimi być wyłącznie małżonek, wstępni, zstępni lub rodzeństwo wkładcy. Wstępni to rodzice i dziadkowie, zstępni – dzieci i wnuki.

Limit ustala mnożnik wynagrodzenia. Łączna kwota wszystkich wypłat nie może przekroczyć dwudziestokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Chodzi o wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku, ogłaszane przez Prezesa GUS za ostatni miesiąc przed śmiercią posiadacza rachunku. Kwoty w poradnikach różnią się, bo każdą policzono dla innego miesiąca. Przy kilku dyspozycjach późniejsza ma pierwszeństwo przed wcześniejszą. Nadwyżka ponad limit wchodzi do spadku.

Uposażony odbiera środki na podstawie odpisu aktu zgonu, dokumentu tożsamości i dokumentu potwierdzającego pokrewieństwo, na przykład aktu urodzenia lub małżeństwa. Skąd wiedzieć, czy dyspozycja istnieje? Po śmierci wkładcy bank ma obowiązek niezwłocznie zawiadomić uposażonych na wskazany adres, chyba że saldo było zerowe lub ujemne. Dane mogły się jednak zdezaktualizować, dlatego warto zapytać w bankach, w których zmarły miał rachunki oszczędnościowe. Dyspozycja omija spadek, lecz nie rozstrzyga z góry, czy uprawnieni do zachowku, czyli pieniężnego roszczenia najbliższych pominiętych w spadku, nie wystąpią o swoją część.

Jak odzyskać pieniądze z konta zmarłego krok po kroku?

Procedura dla spadkobiercy bez dyspozycji składa się z sześciu kroków.

1. Ustal banki – przejrzyj wyciągi, korespondencję i rozliczenia podatkowe zmarłego.
2. Uzyskaj dokument spadkowy w sądzie rejonowym albo u notariusza.
3. Zapytaj o rachunki – z tym dokumentem poproś dowolny bank o zbiorczą informację z centralnej informacji o rachunkach, także o rachunkach wygasłych.
4. Zgłoś się do banku – po swoją część, z dokumentem spadkowym, odpisem aktu zgonu, dokumentem tożsamości i wnioskiem o wypłatę.
5. Wskaż sposób wypłaty – przelew na rachunki spadkobierców według udziałów albo wypłata w oddziale.
6. Zawiadom urząd skarbowy – w większości przypadków w ciągu sześciu miesięcy od uprawomocnienia postanowienia lub zarejestrowania aktu, aby bliscy zachowali zwolnienie z podatku od spadków.

Wybór między sądem a notariuszem zależy od zgody: notariusz sporządzi akt tylko przy zgodnym stawiennictwie wszystkich spadkobierców, a przy braku zgody, sporze lub niejasnym testamencie potrzebny jest sąd.

Czas i koszt wyglądają różnie. Akt powstaje w trakcie jednej wizyty u notariusza, a postanowienie sądu wymaga posiedzenia i uprawomocnienia, które następuje po upływie terminu na apelację. Sąd pobiera stałą opłatę 100 zł od wniosku, natomiast taksa notarialna zależy od kancelarii i liczby wypisów, więc łącznie bywa wyższa. Terminów po stronie sądu i banku nie da się zagwarantować.

Czy nieodebrane pieniądze z konta zmarłego mogą przepaść?

Nieodebrane środki zwykle nie znikają po latach, bo bank co do zasady nadal jest zobowiązany wypłacić je uprawnionemu. Nie można jednak wykluczyć przedawnienia tego roszczenia.

Art. 111c nakłada na bank obowiązek informacyjny. Po dwóch latach od powzięcia informacji o śmierci bank zawiadamia gminę w ciągu siedmiu dni. Chodzi o gminę ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego i o możliwość nabycia środków jako spadkobierca ustawowy. Obowiązek odpada, gdy przed upływem dwóch lat zgłosi się spadkobierca z tytułem do spadku albo gdy łączne środki nie przekraczają 10% minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Gmina dziedziczy tylko wtedy, gdy nie ma innych spadkobierców; gdy ostatniego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić lub było za granicą, spadek przypada Skarbowi Państwa. Informacja banku nie przekazuje jeszcze pieniędzy, bo gmina musi najpierw uzyskać stwierdzenie nabycia spadku.

Spadkobierca zgłaszający się po latach z dokumentem spadkowym może wnioskować o wypłatę. Jeśli gmina zdążyła już nabyć spadek, sprawa zwykle wymaga rozstrzygnięcia sądu, więc warto zasięgnąć porady prawnej.